Empangeni is gelegen in een mooi heuvelachtig landschap op ca. 90 tot 150 m boven zeeniveau. Vanuit de hoger gelegen buitenwijken heeft u panoramisch uitzicht op Richards Bay en de Indische Oceaan. De stad is gesticht in 1851 toen de missionarissociëteit van Noorwegen een post langs de banken van de Mpangeni Rivier vestigde. De rivier zou genoemd zijn naar de Mpange bomen die in overvloed langs de oevers groeien, maar het wordt ook wel gezegd dat de naam Mpangeni afgeleid is van het Zulu woord 'Pangaed', dat 'gegrepen' betekent. Een macabere naam omdat het verwijst naar het grote aantal mensen dat langs de oevers van de rivier door krokodillen gegrepen is.
Overigens: Empangeni is ook het gebied waar de gewelddadige Shaka Zulu opgroeide, bijna 40 jaar voordat de missiepost er geopend werd. In de lieflijke heuvels broeide Shaka Zulu op zijn plannen om zoveel mogelijk stammen onder zijn bewind te krijgen. Tegenwoordig is Empangeni een vriendelijk stadje met een bloeiend centrum in de prachtige omgeving van de Mpangeni Vallei. Officieel is de stad met Richard's Bay aan de kust verenigd in één gemeente onder de naam Umlhathuze. Het zal echter nog even duren voordat deze verandering ook doorgevoerd wordt op kaarten en wegwijzers.