In Kwazulu-Natal zijn in de 19e eeuw heel veel oorlogen en veldslagen uitgevochten. Vooral het gebied dat nu bekend staat als Battlefields was het strijdtoneel van vele schermutselingen en oorlogen. Het gebied waar we het over hebben, ligt ten westen van de N2 tot voorbij Ladysmith en Newcastle en behelst tevens de plaatsen Dundee en Vrijheid en een deel van Zululand.
Landschappelijk is de Battlefieldregio misschien niet het mooiste deel van het land. U treft er veel heuvels met graslanden (droog in de winter en groen in de zomer) met hier en daar nog zo'n typische Afrikaanse acacia (doringboom). Door de vele graslanden doet de omgeving soms wat saai aan. Dat geldt natuurlijk niet voor de geschiedenis van de streek en ook niet voor de natuur op de stamgronden. De natuur heeft hier nog een dikkere vegetatie, is overwegend groener en glooiender met de typische Zulu-bebouwing.

Zululand Zululand is geen precies begrensde streek of regio. In feite is het een gebied waar van oudsher de Zulustam woont die er ook nu nog volgens vaste tradities en waarden leeft. Tijdens de Apartheidsjaren was dit het gebied dat tot het thuisland van de Zulu werd gerekend. Nu wordt over thuisland niet meer gesproken, maar wordt de benaming stamgronden gebruikt: de grond waar van oudsher de stam woonde.
Hoewel de plaatsen Dundee en Vrijheid wel tot de Battlefields behoren, vallen ze niet onder Zululand. Deze dorpen behoren vanuit de traditie tot de vroegere Transvaalse Republiek - de republiek die tot het einde van Boeren-Anglo Oorlog onder leiding stond van de Afrikaner Boeren.
In feite kunt u deze tweedeling nog steeds terugvinden als u een rit vanuit Durban naar de Battlefields maakt en vanaf Pietermaritzburg via Greytown naar Dundee rijdt. Soms treft u grote stukken aangelegde bossen aan, dan weer verandert het landschap in dikke vegetatie of glooiende heuvels met hutjes. De aangelegde bossen behoren meestal tot gebieden waar tijdens de Apartheidsjaren blanke boeren leefden, terwijl de andere delen behoren tot tradtioneel Zululand. Het is juist deze subtiele verandering die de rit zo interessant maakt.
U rijdt hier wel op de rand van traditioneel Zululand. Geografisch gezien wordt Zululand vaak aangeduid met het gebied dat tussen de Tugela rivier en oostelijk van de Buffels rivier ligt tot aan de grens met Mozambique (zie de streek Zululand). Rijdend vanaf Greytown naar Dundee steekt u bij Tugela Ferry (via een smalle brug) de Tugela rivier over. U bent nu in Zululand met alle kleuren en drukte op straat zoals overstekende geiten en koeien. Wees voorzichtig en pas uw snelheid aan. Behalve de hoeveelheid weggebruikers is de weg verder prima. Door niet te snel te rijden heeft u alle tijd om u heen te kijken en te zien hoe de uitgestrekte heuvels ingenomen worden door kralen bestaande uit een mix van rondavels en modernere architectuur. Op zondag heeft u bovendien grote kans de vrouwen in hun lange koorgewaden te zien lopen. Zululand is een land van traditie.

Oorlogspartijen: de Zulu's Dit land van traditie wordt ook wel land van herinnering genoemd en vormde de kern van het slagveld tijdens de meeste oorlogen die in de 19e eeuw zijn gevoerd. De boeren, Zulu's en Engelsen zijn de hoofdrolspelers geweest van al die oorlogen en gevechten.
De eerste groep hoofdrolspelers bestond uit de Zulu's die in het begin van de eeuw onder leiding van Shaka Zulu een ware slachting aanrichtte onder de locale stammen en kralen om de inwoners te dwingen tot overgave aan de Zulu-stam. Deze enorme slachting staat bekend als de Mfecane en heeft tienduizenden mensenlevens gekost.
Shaka kaSenzangakhona, zoals zijn volledige naam is, is geboren als bastaardkind van de Chief Senzangakhona. Na zijn geboorte werden Shaka en zijn moeder Nandi door zijn vader weggestuurd en opgenomen door familieleden van de naburige stam (Zulustam) Mtetwa. Als 21-jarige militair sprong Shaka in het oog bij zijn Chief Dingiswayo. Dingiswayo zorgde ervoor dat Shaka aan het hoofd van de Zulustam kwam te staan toen zijn vader Senzangakhona overleed rond 1816. Hoe dit precies is gebeurd, is niet helemaal zeker. Wel zeker is dat Shaka een positie innam waar hij volgens geboorte geen recht op had.
Direct na zijn aanstelling begon Shaka de militaire strategie van zijn stam te wijzigen. Hij introduceerde een korte speer - de assegaai. Met dit wapen kon hij veel effectiever vijanden uitschakelen dan met de werpsperen die tot op dat moment werden gebruikt. Natuurlijk moest hij daardoor dichter bij de vijand kunnen komen en voor dat doel bedacht hij de aanvalsopstelling volgens 'de hoorn van de buffel'. Het komt erop neer dat rondom het doel troepen Impi's (de benaming van een Zulu-krijger) werden opgesteld in de vorm van een buffelshoorn. Vervolgens kwam de aanval in golven en van meerdere kanten. Shaka's nieuwe tactiek was bijzonder succesvol. In minder dan 10 jaar was hij in staat om alle stammen in Natal en het grootste deel van Mpumalanga in te lijven bij zijn Zulu-stam.
Het verhaal gaat dat Shaka in wezen ten onder ging aan zijn eigen succes. Hij zag overal bedreigingen van zijn autocratische macht. De enige die zekere invloed op hem had, was zijn moeder. Toen zij in 1828 stierf, kondigde hij een jaar van celibaat aan. Elke burger of militair die volgens hem niet voldoende rouwde om het verlies van zijn moeder kon executie tegemoet zien. De angst en haat tegenover Shaka binnen zijn eigen stam was enorm. In september 1828 zag zijn halfbroer Dingane zijn kans waar en vermoordde zijn broer waarna hij de macht overnam. Helaas voor de Zulu's stond ook Dingaan niet bekend om zijn zachtaardige karakter. Hoewel het iets beter ging, bleef ook onder zijn bewind de angst voor de machthebbers groot.

Tweede partij: de Afrikaners Vanaf 1835 kwamen de blanke Afrikaans sprekende Boeren op het strijdtoneel. Zij waren vanaf het begin van de jaren '30 vanuit de Kaap provincie langzamerhand noordwaarts getrokken om onder het inmiddels Engelse bestuur in de Kaap uit te komen. De nieuwe wetten, waarvan vooral het verbod op slavernij uit 1834 hen zwaar viel, vormde de grootste reden om weg te trekken van de Kaap. Met hun door ossen voortgetrokken huifkarren kwamen zij langzamerhand het groene Natal binnen. Op dat moment was Natal dunbevolkt. De Mfacane had veel slachtoffers geeist. Locale stammen die zich niet wilden onderwerpen aan Shaka Zulu (en later zijn halfbroer Dingane) waren inmiddels weggetrokken richting het noorden. De boeren hebben lange tijd gedacht dat zij in een leeg land arriveerden met bijzonder goede landbouwgrond bovendien.

Strijd De Zulu's onder leiding van Dingane lieten zich het land natuurlijk niet zomaar afpakken en dat leidde al snel tot diverse schermutselingen. De Boeren probeerden te onderhandelen met de Zulu's om grond te verkrijgen. De meest bekende onderhandelaar was Piet Retief (er is tot op vandaag een stadje naar hem vernoemd). Op 6 februari 1838 was hij samen met een aantal collega Boeren op bezoek in Dingaans Kraal nabij Babanango. Kennelijk waren de onderhandelingen in een vergevorderd stadium. Retief had vee teruggebracht dat door een rivaliserende stam van de Zulu's was gestolen en volgens het verhaal zijn er die dag documenten opgesteld waaruit blijkt dat de Zulu's grond verkochten aan de Boeren. Die avond is er een dansceremonie gehouden om de overeenkomst te vieren waarbij de Boeren is gevraagd hun wapens buiten de kraal af te doen. Op het hoogtepunt van de avond heeft Dingaan het bevel gegeven om de Boeren om te brengen. Daarna zijn de Impi's op pad gegaan om de kampen te zoeken waar de overige mannen, vrouwen, kinderen en ouderen verbleven. Normaliter werden de kampen van de Voortrekkers opgeslagen door de huifkarren in een rondje te zetten. Hierdoor werd een lager gevormd dat hen beschermde tegen aanvallen van zowel vijanden als het vee beschermde tegen wilde dieren. Omdat geen aanvallen werden verwacht, stond het lager niet opgesteld en vielen de achterblijvers makkelijk ten prooi aan de aanval van de Impi's. Namen als Weenen en Moordplaas geven de plaatsen van de slachtpartijen aan.
In eerste instantie wilden de overgebleven trekboeren die van de voorvallen hoorden, opgeven en teruggaan richting de Kaap. De komst van Andries Pretorius veranderde deze plannen. Pretorius moet een charismatisch man zijn geweest die in staat was om de strijdlust aan te wakkeren.Vanuit zijn woonplaats Graaff Reinet nam hij 60 geoefende commando's mee om de strijd aan te binden met de Zulu's. Aan de oever van de Ncome-rivier (48 kilometer ten zuidoosten van Dundee) werd een strategische plek gevonden om een strijd te voeren. Vooraf deden de Boeren de belofte dat, als zij de strijd zouden winnen, die dag voor altijd tot een sabbatsdag zouden maken. De strijd van 452 Boeren (met hun 68 huifkarren in een lager en drie kanonnen) tegenover minimaal 10.000 Zulu's is uiteindelijk gewonnen. Het weer was de Boeren goed gezind, zoveel is wel duidelijk geworden de laatste jaren. Er hing de hele nacht een dikke mist die in de ochtend langzaam optrok. Kennelijk allereerst op de plaats waar het Boeren leger was waardoor de kanonnen konden opdrogen. Door de mist kon Dingaan de traditionele golfaanval niet volledig uitvoeren en moest hij de aanval telkens van één kant inzetten. Hierdoor kregen de Boeren de gelegenheid zich te concentreren. Na een aantal uren was de slag beslist in het voordeel van de Boeren en inderdaad is 16 december tot op de dag van vandaag een nationale feestdag. Behalve de belofte van een feestdag werd beloofd een kerk te bouwen. Deze belofte is uitgevoerd in Pietermaritzburg.
Voorheen stond 16 december bekend als de Geloftedag. Sinds 1994 - het begin van de nieuwe democratie - is de naam van de dag gewijzigd in Verzoeningsdag. Voor folklore kunt u zich best op 16 december nog eens naar Bloedrivier begeven en de lange rijen Afrikaner Boeren zien die hier - tegenwoordig met moderne caravans - de historische slag komen herdenken met braai en boerendans.

Derde partij: de Engelsen De Engelsen hadden zich ondertussen gevestigd in Durban waar zich sinds 1823 een aardig handelsplaatsje aan het ontwikkelen was. Na de slag bij Bloedrivier kwamen de Boeren naar Pietermaritzburg (samenvoeging van de voortrekkers Piet Retief en zijn compagnon Gerrit Maritz) om er de Geloftekerk te bouwen. In 1842 besloten de Engelsen om het hele gebied, inclusief Pietermaritzburg waar de Boerenrepubliek Natalia inmiddels was gevormd, in te lijven bij de Kaap Kolonie - natuurlijk tot grote ontevredenheid van de Boeren. Een deel van hen bleef, een deel trok weg richting Oranje Vrijstaat of het noorden, over de rivier de Transvaal waar vanaf rond 1850 de Boerenrepublieken Oranje Vrijstaat en Transvaal ontstonden. De republieken werden door de Engelsen erkend.
Tot circa 1879 bleef de Engelse kolonie in Natal rustig en vredelievend. Ze had noch de mankracht noch de financiële middelen om tegen de Zulu's te strijden. Jarenlang bestonden de Engelse Republiek en Zululand naast elkaar. Omdat de Engelsen geen Zulu's konden aantrekken als werkkrachten op de suikerrietplantages werden werkkrachten uit Indië gehaald.
In 1879 gaat het echter mis tussen beide groeperingen. De Zulu's krijgen een nieuwe koning. Cetshwayo droomt van eerherstel voor zijn stam en begint een militaire macht op te bouwen. De Engelsen stellen in 1878 een ultimatum in waarbij het voorstel aan de Zulu-koning is om zijn Impimacht te beperken en een Britse commandant te accepteren die als medebestuurder in Zululand aangesteld zou worden. Na de weigering van de Zulu's volgden vanaf 20 tot 22 januari 1879 drie bloederige veldslagen bij Isandlwana, Fugites Drift en Rorke's Drift (allen tussen Dundee - Helpmekaar - Nqutu gelegen) waarbij duizenden Engelsen en Zulu's zijn gedood. De Engelsen leken verslagen maar na een aantal maanden, op 4 juli 1879, is een legermacht van 5000 Engelsen naar Ulundi getrokken waar Cetshwayo zijn paleis had (overigens is ook nu Ulundi nog de koninlijke hoofdstad) en in eigen huis verslagen. Ongeveer 1500 Impi's vonden de dood tegenover 12 doden aan Britse zijde. Op de plaats waar de slag zich heeft afgespeeld, staat nu het Kwazulu Cultuur museum. U ziet het museum zodra u Ulundi binnenrijdt.

De eerste Boeren-Anglo oorlog De Engelsen hadden rondom dezelfde tijd ook hun handen vol aan de Transvaalse Republiek. De Kaapse Kolonie wilde de Tranvaalse Republiek inlijfen. Een logische stap na allerlei vondsten in de jaren ervoor. In 1867 was inmiddels de eerste diament ontdekt nabij Kimberley. Het gebied behoorde niet duidelijk tot een staat en de grond werd geclaimd door zowel de Engelsen, Afrikaners, Tswana en Griqua's. Uiteindelijk won de Griqua de strijd die evenwel het land direct onder Brits beheer brachten. Hen was tegemoetkoming beloofd door de Engelse Kolonie en binnen enkele maanden hoorde Kimberley tot het Engelse Rijk.
Voor de Engelse Cecil Rhodes, juist aangekomen uit Engeland, was dit een gunstige ontwikkeling. Samen met enkele andere mannen zag hij de potentie van het gebied en stichtte in Kimberley De Beers Consolidated Mines. De Beers kocht langzamerhand allerlei stukken grond op die eigendom waren van kleine en arme diamantgravers. Zoals de geschiedenis leert, is De Beers groot geworden door deze acties. Tot op de dag van vandaag is De Beers de grootste diamantleverancier ter wereld.

Met de annexatie van Kimberley probeerden de Engelsen ook het beheer te krijgen over de Transvaalse Republiek. Dat leek even succesvol. De Transvaalse regering was verdeeld, zeker in diverse kwesties rondom grondverdeling met locale zwarte stammen. Een politieke onenigheid met de Pedi leek voor de Britten de ideale aangelegenheid om de Transvaal op 12 april 1877 te annexeren. De annexatie verliep eigenlijk eenvoudig. De Boeren waren niet werkelijk in staat zich hiertegen te verweren. Desalniettemin groeide het verzet en op Geloftedag van 1880 legt een groep mannen de eed af om de Engelsen te verdrijven. Dit gebeurt vervolgens in drie veldslagen waarvan de sla op 8 februari 1881 bij Majuba bepalend is. De Britse soldaten werden verslagen en op 23 maart werd een overeenkomst getekend die nogmaals de onafhankelijkheid van de Transvaalse Republiek bevestigde.

Mineralen in opkomst De Engelsen zullen lang spijt hebben gehad van het verdrag uit 1881. Enkele jaren later, in 1886, wordt de eerste gulle goudader gevonden nabij Witwatersrand. Er bestond geen enkele twijfel het eigendom van het gebied: dit viel ruim binnen de grenzen van de Transvaalse Republiek. Ruim 10 jaar later proberen de Engelsen daadwerkelijk het recht op de Transvaal over te nemen wat uitmondt in de Boeren-Anglo Oorlog die gewoed heeft van oktober 1899 tot mei 1902. Hoewel de Boeren-Anglo Oorlog vooral om het bezit van de noordelijke provincie Transvaal ging, werd een aantal beslissende veldslagen in Kwazulu-Natal uitgevochten. De Boeren wilden voorkomen dat de Engelsen vanuit Natal verder noordwaarts zouden optrekken en probeerden hen bij Ladysmith tegen te houden. Op 2 november 1899 - zeer kort na het ontstaan van de oorlog - heeft een groep Boeren Ladysmith omsingeld waar op dat moment 12.500 Engelse militairen gelegerd waren. Het beleg heeft 118 dagen geduurd. Op 28 februari 1900 is een Britse colonne onder aanvoering van Sir Redvers Buller de stad ingetrokken om de overgebleven Engelsen te redden. Ongeveer 3500 mensen waren inmiddels overleden aan dysenterie, hongersnood en andere ziektes.

Het zwarte goud Voor zowel de Engelsen als de Boeren was er nog een belangrijke reden om de omgeving van Dundee in handen te krijgen. Dundee was zeer rijk aan steenkool. Vooral op het land van de gebroeders Smith - tegenwoordig is het Talana Museum er gevestigd met een apart gedeelte over steenkoolmijnen - bleken rijke aders steenkool te liggen. Steenkool was al een tijdje in trek. De opkomende industrialisatie en de gevoerde oorlogen hadden inmiddels de vraag om fossiele grondstoffen flink opgedreven. Vanaf 1889 was Dundee via het 10 kilometer verderop gelegen Glencoe aangesloten op de spoorlijn tussen Johannesburg en Durban. In feite heeft het allereerste gevecht in de Boerenoorlog op het terrein van Talana plaatsgevonden op 20 oktober 1899. De Engelsen wilden koste wat het kost voorkomen dat de Boeren de belangrijke steenkoolproductie in handen zouden krijgen. Een niet ongegronde angst, want in de omgeving woonden inmiddels weer redelijk veel Afrikaner Boeren, vooral bij Utrecht en Vrijheid. Sinds de jaren '50 hadden de Boeren eerst de republiek van Utrecht gevestigd en later, vanaf 1884, de republiek van Vrijheid. Beide republieken zijn in 1888 (op 20 juli) toegetreden tot de Transvaalse Republiek met toestemming van zowel de Engelsen als de Afrikaners. Voor de Afrikaners vormde het gebied vooral goede weideland, maar met de toenemende industrialisatie bleek opeens het steenkool tot het zwarte goud te behoren. De steenkool rondom Dundee kan gewonnen worden in dagbouw: ondergrondse mijnen zijn niet nodig. Het is ook daarom niet verwonderlijk dat de streek rondom Dundee en Ladismith een belangrijke trefplaats is geweest van de strijdende Engelsen en Boeren. De moderne oorlogsmachine had steenkool nodig. Overigens, ook in de 21e eeuw is Zuid-Afrika nog altijd een belangrijke steenkoolproducent. Het land staat nummer 7 op de wereldlijst.

De grootste concentratie aan slagvelden vindt u in het Battlefielsdistrict. Het is mogelijk een route te rijden die u bij circa 50 historische plaatsen brengt. De historische plaatsen hebben betrekking op diverse oorlogen en veldslagen in de 19e eeuw. Deze route start in Dundee.
In Dundee is de eerste slag van de Boeren-Anglo Oorlog (1899 - 1902) uitgevochten. De veldslag vond plaats op de farm van het huidige Talana Museum. Het musuem is een goed uitgangspunt om vertrouwd te raken met de omgeving en de geschiedenis omdat er een tentoonstelling is over de Boeren-Ango oorlog, maar ook over het belang van de steenkool en andere economische activiteiten in de regio zoals het blazen van glas.
Na Dundee rijdt u via de R 33 richting Vrijheid. Na circa 21 kilometer kunt u linksaf naar Bloedrivier waar de veldslag tussen de Zulu's en de Boeren uit 1838 centraal staat. Zowel op de plaats waar het Afrikaner Lager als op de plaats waar het centrum van de Zulu aanvalsmacht was gevestigd, staan nu musea. Het Afrikaner museum beschikt over een kleine cafetaria.
Vanaf het Zulu-museum is het bij goed weer mogelijk om via de gravelwegen naar Nquthu te rijden. Vraagt u de weg of kies anders om terug te rijden naar de R33 en Dundee om circa 6 kilometer voor Dundee linksaf te slaan naar Nquthu via de R 68. Rijdt Nquthu voorbij en blijf de R 68 volgen. Na 14 kilometer kunt u linksaf. Na 9 kilometer gravel komt u uit bij de heuvel van Isanlandwanda waar één van de drie gevechten hebben plaatsgevonden tussen de Engelsen en Zulu's in 1879.
De andere twee gevechten vonden plaats bij Fugitive's Drift en Rorke's Drift. Ook weer afhankelijk van de staat van de weg (u moet de Buffelsrivier over; de brug kan onder water staan) kunt u doorrijden of keer terug naar de R68 en rijdt richting Dundee. 20 kilometer ten noorden van Nquthu kunt u linksaf richting Rorke's Drift. U komt nu ook langs Fugitives Drift. Bij Rorke's Drift kunt u kleine verfrissingen krijgen.
Vanaf Rorke's Drift rijdt u naar Helpmekaar om de R 33 zuidwaarts te nemen richting Pomeroy. Bij Helpmekaar staat een monument dat herinnert aan de Engelse voorraadstroepen in 1879. Via Pomeroy, Tugela Ferry en Keate's Drift rijdt u nu naar Muden. Neem vanaf Muden de R 103 naar Ladysmith en u passeert een aantal monumenten waaronder het monument bij Weenen (waar de Zulu's een lager met Afrikaners aanvielen) en Colenso.
Ladysmith is tijdens het begin van de Boeren-Anglo Oorlog erg belangrijk geweest door het 118 dagen durende beleg door de Boeren.
Via de N11 kunt u bij Elandslaagte de R 602 naar Glencoe nemen. Ook bij Elandslaagte hebben de Engelsen en Boeren elkaar in 1899 getroffen. Via Glencoe gaat uw route nu terug naar Dundee.