Deze provincie (ruim 170.000 km2) kenmerkt zich door een grote landschappelijke verscheidenheid. De oorspronkelijke bevolking van de Oost-Kaap bestond uit Hottentotten en Bosjesmannen, die zich in de loop van de eeuwen vermengden met de binnentrekkende Bantoevolken. Hieruit ontstond het Xhosarijk, het rijk van een Bantoevolk, met een taal waarin de klikklanken van de Hottentotten nog duidelijk herkenbaar zijn. Lange tijd leefden de Xhosa een tamelijk vreedzaam bestaan maar met de komst van de Europeanen is de Oost-Kaap de geschiedenis in gegaan als het gebied waar de Europese en de Afrikaanse cultuur elkaar voor het eerst ontmoetten. Een ontmoeting waarop een reeks gewelddadige conflicten volgde, met als inzet de controle over de weidegronden voor het vee. De eerste confrontatie tussen de Boeren en Xhosa vond plaats in 1780. Later volgden ook confrontaties met Britten en Duitsers die naar het gebied waren getrokken en de Xhosa steeds verder naar het oosten drukten, terwijl de oostgrens van het Xhosarijk juist onder druk was komen te staan door de uitbreiding van het Zulu-rijk tijdens de Mfecane. De Britse immigranten die in 1820 in groten getale naar Zuid-Afrika waren gekomen, moesten het Britse gezag in het grensgebied versterken. Ondanks de beperkte mogelijkheden om akkerbouw te bedrijven en de voortdurende strijd met de Xhosa, wisten zij het hoofd boven water te houden en konden zij uiteindelijk invloed uitoefenen op de ontwikkeling van het gebied. Een uitzondering hierop vormen Ciskei en Transkei, die tijdens de apartheid werden aangewezen als woongebieden voor de Xhosa. Transkei was in 1976 het eerste Zuid-Afrikaanse thuisland dat formeel onafhankelijk werd, Ciskei volgde in 1981.